De journalisten Dick Sundevall en Christian Holmén van het dagblad Expressen bogen zich over de zaak en schreven het boek 'Tre Bröder', waarin ze niets heel laten van de bewijsvoering door het OM (zie kader). Het boek werd bekroond met de 'Gouden Spade' de jaarlijkse prijs voor onderzoeksjournalistiek. De Nederlandse Scandinaviste Renée Lelieveld trok zich het lot van de broers aan, vertaalde het boek van Holmén en Sundevall ('Drie Broers')wist een Nederlandse uitgever te bewegen het boek uit te geven en publiceerde onlangs een open brief in diverse Zweedse kranten. Afgelopen week zocht ze de gebroeders Yildiz op in hun cel.


Het lage, bruin-gele gevangenisgebouw van Norrtälje, zestig kilometer ten noorden Stockholm, lijkt aan de buitenkant op een betonnen bunker ter grootte van vier voetbalvelden. Hier zit Özkan. Zijn broer Önder zit in Täby, zo'n dertig metrominuten en een kwartier lopen ervandaan. Bij binnenkomst in beide gevangenissen moet ik mijn mobieltje afgeven en wordt mijn tas grondig doorzocht. Met moeite krijg ik toestemming om mijn cassetterecorder mee naar binnen te nemen. Özkan Yildiz ziet er slecht uit, veel ouder dan op de coverfoto van 'Drie Broers'. De afgelopen vijf jaar zijn duidelijk aan hem af te lezen. "Je moet in mijn huid kruipen om te weten hoe het voelt, het is onbeschrijflijk," zegt Özkan over de dag dat hij gearresteerd werd, nu meer dan vijf jaar geleden Hij kijkt naar de muur. Medio maart 2002 werden hij en zijn broers Orhan en Önder opgepakt voor moord. Een moord die zijn jongste broer Orhan heeft gepleegd, maar waarvoor Özkan en Önder nu al vijf jaar vastzitten. Orhan zelf, die tijdens het gepleegde delict zestien was, is al weer een tijdje op vrije voeten, maar zijn oudere broers zitten nog steeds. Önder kreeg tien jaar en Özkan levenslang.

Doofpot
"Het heeft lang geduurd voor ik iets van berusting voelde. De eerste jaren was ik verschrikkelijk somber het wilde er bij mij niet in dat zoiets in een land als Zweden kon gebeuren. Pas toen Dick en Christian over de zaak gingen schrijven, eerst in de krant en later in hun boek, en steeds meer mensen in actie kwamen met petities en een speciale website voor ons, ben ik er weer een beetje in gaan geloven. Ik ging weer wat licht aan het eind van de tunnel zien. Hoe meer mensen zich ermee bemoeien, des te groter de kans dat we een nieuw proces krijgen. Zeker nu we wachten op de uitslag van het verzoek om herziening. Dan kan het OM de zaak niet in de doofpot stoppen. Justitie is bang voor de pers. Dat merk je aan alles. Ook ben ik erg blij met jullie belangstelling in Nederland. Zweden staat internationaal bekend als een toonbeeld van democratie met gelijke rechten voor iedereen. Maar als allochtoon ben je hier voor de rechtbank helemaal niemand. Ze hadden tegen ons geen enkel bewijs en toch zijn we veroordeeld. Niemand begrijpt waarom ik hier zit."

"Als je een Zweeds uiterlijk had gehad en een Zweedse naam, was je nooit veroordeeld, zei iemand laatst tegen me. Discriminatie viert hoogtij in deze zaak." Het personeel van de gevangenissen waar de broers zitten, heeft het boek gelezen. Ook veel medegedetineerden hebben zich in hun verhaal verdiept. "Ze begrijpen niet wat ik hier doe," zegt Özkan. Hij zucht diep. Volgens Önder is het erg belangrijk dat het brede publiek weet wat er echt is gebeurd. "Nadat Christan Holmén zijn eerste serie artikelen over ons in Expressen had gepubliceerd - wij zaten toen nog in het Huis van Bewaring werd de houding van het personeel daar opeens heel anders. Ze werden plotseling veel aardiger tegen Özkan en mij, behandelden ons met meer begrip dan daarvoor. Ook daar zeiden ze dat een autochtone Zweed zoiets nooit zou zijn overkomen. Het probleem is dat we toevallig de grote broers van Orhan zijn. Dan zullen we ook vast wel een misdrijf hebben gepleegd. Maar dat Özkan en ik zijn oudere broers zijn, betekent niet dat we schuldig zijn." Het is een spannende tijd voor de jongens. Een commissie van het Hooggerechtshof studeert nu al maanden op hun verzoek om herziening. Deze herfst wordt bekend of ze een nieuw proces krijgen. "Ik droom er 's nachts van," zegt Önder. "Dan droom ik dat ik word vrijgesproken. Als ik wakker word, wil ik terug naar mijn droom, ik wil terug naar dat gevoel. Er moeten toch mensen zijn die hier niet mee kunnen leven. Er is een waarheid en die moet een keer boven tafel komen. Iedereen maakt fouten in zijn werk, dat is normaal. Maar politie en justitie weigeren toe te geven dat ze fouten hebben gemaakt, ze doen of ze onfeilbaar zijn. Niemand is onfeilbaar, ook zij niet."

Talloze getuigen
Özkan denkt dat ze worden vrijgesproken: "Er is niet bewezen dat we bij die moord aanwezig zijn geweest. Sterker nog: er zijn talloze getuigen die ons die avond in een andere stad hebben gezien. We zijn veroordeeld op basis van aanwijzingen. Een verklaring van een criminele, aan drugs verslaafde oom en het feit dat mijn mobiele telefoon die nacht in Stockholm was. Dat kan kennelijk zomaar in Zweden. Een aantal schakels in een ketting maken het 'aannemelijk' dat het zo gelopen is. Ik vind het de taak van het OM met bewijzen te komen … en die zijn er niet, want we hebben het niet gedaan." Hun jongste broer, Orhan Yildiz, de toen nog minderjarige dader, heeft bekend. Na eerst talloze keren ontkend te hebben, stortte hij in augustus 2002 in - in de rechtszaal, tijdens de behandeling van zijn hoger beroep. Hij zei dat hij geschoten had. "Plotseling zei Orhan dat hij Radu vermoord had. Hij had het moordwapen vastgehouden. In de rechtszaal begon hij hard te huilen. (…) Officier van justitie Henrik Söderman zei dat hij ervan overtuigd was dat Orhans bekentenis echt was (…). Orhan vertelde ook dat hij het pistool en wat munitie onder een steen in de bosjes aan de oever van Edsviken in Sollentuna had verborgen. Toen hij de politie en de officier van justitie de plek liet zien, werd het pistool niet gevonden, maar vond men wel twee patronen, waarvan één van exact hetzelfde, tamelijk ongewone kaliber waarmee Radu was doodgeschoten. Orhan bekende weliswaar dat hij de moordenaar was, maar zei bij het nieuwe verhoor tevens dat zijn broers Özkan en Önder er helemaal niet bij waren. Zij waren die nacht in Gävle, precies zoals ze de hele tijd hadden verklaard. Daar geloofde officier van justitie Henrik Söderman helemaal niets van." (Drie Broers, pag. 45)*

Mobiele telefoon
"Orhan doet zijn best, hij praat met journalisten en probeert de zaak onder de aandacht van het publiek te brengen. Maar het is wel een beetje laat," zegt Özkan. Hij vertelt dat hij nog steeds contact heeft met zijn jongste broer, maar dat hij voelt dat hij kil is tegen hem. Zijn hele leven heeft hij geprobeerd Orhan op het juiste pad te houden, hem in de gaten te houden. Om die reden leende hij op 26 februari 2002 zijn mobiele telefoon aan hem uit. Hij wilde hem kunnen bereiken. De volgende dag had Orhan een afspraak met de sociale dienst en Özkan wilde dat hij daar ook werkelijk heen zou gaan. Die stap is Özkan duur komen te staan. Zijn mobiele telefoon was in Stockholm, zelf was hij in Gävle. Maar justitie was blijkbaar van mening dat je altijd op dezelfde plek bent als je mobiel. Maar "een mobieltje is geen lichaamsdeel," schrijft Dick Sundevall in 'Drie Broers'.